روان شناسی تربیتی ( فصلنامه راهبرد )

چیستی نارسا نویسی و ویژگی های آن

معصومه محمدآبادی( دانشجوی کارشناسی ارشد روان شناسی تربیتی دانشگاه الزهرا (س))

چکیده

نارسا نویسی یک اختلال عصب شاختی است که با ویژگی هایی مانند ناتوانی های نوشتاری و دشواری در مکانیک نوشتن مشخص می شود . این اختلال خود را به شکل بدخطی در کودکان دارای حداقل هوش متوسط که نارسایی عصبی مشخصی ندارد یا دارای نقصهای آشکار ادراکی- حرکتی نیستند، نشان میدهند . نارسانویسی شکلی از کنش پریشی و یا کم توانی حرکتی است . دلیل این اختلال ناشناخته است. در این مقاله برآنیم تا به معرفی نارساگویی  و بیان ویژگی ها و مشکلات خاص آن،  بپردازیم.

واژه های کلیدی: نارسانویسی[1]،  نوشتن[2]، دشواری های نارسانویسی

 مقدمه

خواندن و نوشتن از اهداف اصلی دوره ی ابتدائی محسوب می شود. اما تعداد قابل توجهی از کودکان در یادگیری این دروس،  به ویژه درس املاء فارسی با مشکلات اساسی روبه رو هستند. نوشتن یکی از راههای برقراری ارتباط است و مهارت در آن می تواند زمینه ساز ارتباط بهتر و کامل تر با دیگران باشد. در جهان امروز افراد با انبوهی از اطلاعات و دانش مواجه اند که برای انتقال و سامان دهی آن باید از آموزش و مهارت کافی برخوردار شوند. با این حال، بسیاری از دانش آموزان رغبت و علاقه ای به نوشتن نشان نمی دهند، زیرا نمی توانند افکار خود را به روی کاغذ بیاورند. این مسئله می تواند در پیشرفت تحصیلی آنان تاثیر منفی داشته باشد. مشکلات دانش آموزان نارسانویس از دیگر اختلالات یادگیری مشهودتر است.

  اصطلاح نارسانویسی به اختلالی در زبان نوشتاری اطلاق میشود که به جنبه های مکانیکی و فنی مهارت نوشتن توجه دارد.. بنا بر راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی ( DSM ) نیز،" نارسانویسی یک اختلال مهارت آموزشی است که نخستین بار در دوران کودکی ظاهر شده و باعث عملکرد ضعیف درهجی کردن و بیان افکار می شود. این دشواری با سطح آموزشی و ظرفیت هوشی فرد متناسب نیست. تشخیص نارسانویسی فقط زمانی گذاشته می شود که اختلال به طور قابل ملاحظه ای در پیشرفت تحصیلی یا فعالیت های روزمره ای که مستلزم نگارش است تداخل نماید "(سادوک و سادوک ، 1386).

دانش آموزان مبتلا به نارسانویسی ممکن است یکی یا همه ی موارد زیر را در عملکرد نوشتن خود نشان دهند: 1- بد نوشتن شکل حروف یا به اصطلاح خرچنگ قورباغه نوشتن.2- حروفی که یا خیلی بزرگ اند، یا خیلی کوچک، یا یکنواخت نیستند، یعنی بعضی را خیلی بزرگ  و بعضی را خیلی کوچک می نویسند.3- بالا یا پایین خط نوشتن در مواردی که حروف باید روی خط نوشته شوند.4- نوشتن کلمات به صورت شلوغ و فشرده( به هم چسبیده).5- فاصله ی زیاد انداختن بین کلمات یا هجاها یا یکنواخت نبودن این فاصله ها. 6- زاویه دار نوشتن حروف یا زاویه ندادن در مواردی که باید زاویه داده شود..8- کندنویسی، در مواردی که لازم است تند نوشته شود، مثل دیکته نویسی(کریمی،1387).

 افراد نارسا نویس اغلب مشکلاتی در یک یا چند زمینه ی زیر دارند: دست خط[3] ، هجی کردن [4]، و انشاء[5].

دشواری های دستخط

اگرچه حتی بهترین دانش آموزان نیز ممکن است در دست خط مشکل داشته باشند، ولی این مشکل در دانش آموزان ناتوان در یادگیری شدیدتر است. تولیدات نوشتاری آنها گاهی اوقات خوانا نیست و در بعضی زمانها این کودکان بسیار آهسته می نویسند . دشواری های دستخط شامل بدشکلی حروف، فاصله گذاری نامناسب )چه افقی و چه عمودی( و کند نوشتن بیش از حد است. هر شخصی ممکن است گاهی وقت ها بد بنویسد، اما برخی از دانش آموزان به اندازه ای بد می نویسند که فهمیدن آنچه نوشته اند، دشوار می شود. همچنین برخی از این افراد به قدری کند و با زحمت می نویسند که انگار حروف را نقاشی می کنند. کند نویسی احتمالا تاثیرهای منفی بر عملکرد فرد در سایر مهارت های بیان نوشتاری خواهد گذاشت.  گاهی اوقات این دانش آموزان حروف را برعکس یا جابجا مینویسند که به آن خطای وارونه نویسی می گویند(هالاهان و همکاران،1390).  دشواری دستخط ممکن است منعکس کننده ی دشواری های زیربنایی دیگری باشد. دستخط بد ممکن است بازتابی از دشواری های حرکتی ظریف باشد، بدین معنی که کودک قادر نباشد جنبش های حرکتی لازم برای نوشتن یا رونویسی کردن از روی حروف یا شکل های نوشتاری را به روشی مفید انجام دهد. دانش آموز ممکن است قادر نباشد درون داد اطلاعات دیداری را به برون داد جنبش های ظریف حرکتی تبدیل کند، یا ممکن است در فعالیت هایی که مستلزم داوری های حرکتی و فضایی است، دشواری داشته باشد(لرنر، 1384).

دشواری های هجی کردن 

هجی کردن میتواند به علت اشکال در درک همخوانی بین حروف و اصوات با مشکل جدی مواجه باشد.  هجی کردن کاری سخت و پیچیده است که نیازمند تلفیقی از دانش واج شناختی و درست نویسی است. تحلیل هجی کردن های بد نشان می دهد که بیشتر خطاها از نظر واج شناختی قابل قبول هستند، در وسط کلمه رخ می دهند، و تغییر در یک واج را شامل می شوند. افرادی که در هجی کردن دشواری دارند معمولا در بخش کردن کلمه ها و هجاها به صداها و شکل نوشتاری شان مشکل دارند . به نظر می رسد این افراد در حروف بی صدایی که پشت سر هم قرار می گیرند دشواری داشته باشند، و نسبت به همسالانشان کلمه های کمتری را به درستی هجی کنند، حتی زمانی که تفاوت های بهره ی هوشی نیز در نظر گرفته می شود (هالاهان و همکاران،1390).

دشواری در انشا  

علاوه بر اشکال در حوزه های دست خط و هجی کردن ، این کودکان غالباً مشکلاتی در حوزه ی ترکیب دارند(احدی و کاکاوند،1382). افراد با نارسایی های ویژه ی یادگیری ممکن است در برقراری ارتباط از طریق نوشتن دارای دشواری باشند. نوشته های این افراد پر از غلط های املایی و نشانه های سجاوندی، عدم رعایت حروف بزرگ وکوچک، و خطاهای نگارشی و دستوری است. نوشته های آن ها مختصر، سازمان نیافته و از نظر بسط فکری و نظری ضعیف است )لرنر، 1384).  افرادی که در انشاء دشواری دارند، غالبا فاقد مهارت های مؤثر برای تجدید نظر و اصلاح نوشته هایشان هستند.  این  افراد در بخش خزانه ی واژگان، پرورش موضوع و نیز استفاده از واژه ها، سبک و مهارت کلی نوشتن، نمره ی پایین می گیرند؛ از ساختارهای جمله ای محدود استفاده می کنند و در خلق شخصیت های داستانی، فضای داستانی، و توصیف یک تعارض حل شده در داستان هایشان دشواری دارند. در واقع این افراد احتمالا هم در زمینه ی سبک ادبی)برای مثال،دستور زبان(  و هم در بیشتر جنبه های مهم تر انشاء )یعنی محتوا( مشکل دارند)هالاهان و همکاران ، 1390 ).

کودکی که در نوشتن با مسائل نحوی روبروست میتواند با نوشتن افکار خویش را بیان کند. در عین حال، خطاهای دستوری و نحوی بی شمار در نوشته ی وی، در درون داد نوشتاری وی را بکلی از مسیر خود دور می کند. برخی از متداولترین خطاهای نحوی را چنین بر میشمارند: حذف کلمات، بی نظمی در ترتیب قرار گرفتن کلمه ها، عدم هماهنگی میان فعل و ضمیر مورد استفاده، افزودن پسوندهای نادرست به کلمه ها، و عدم رعایت نقطه گذار)والاس و لافلین،1370).

   معمولاًدانش آموزان با نارسایی های یادگیری در زمینه نوشتن در چند مورد عمده زیر با مشکلاتی برخورد میکنند: خواندن کلمات: بعضی از کودکان به علت اشکال در خواندن کلمات معینی قادر به هجی کردن صحیح آنها نمی باشد. حافظه ی دیداری[6]: بعضی از کودکان در تجسم دیداری هجی صحیح کلمات اشکال دارند و بنابراین این شکل صحیح کلمه یا ترتیب مناسب حروف آن را بیاد نمی آورند. حافظه شنیداری[7]: بعضی از کودکان در ادراک شنیداری صدای حروف کلمات یا حافظه شنیداری آنها اشکال دارند و بنابراین در نوشتن هجی صحیح دچار اشکال میشوند. حافظه حرکتی[8]: بعضی از کودکان مشکلات هجی کردن را به علت اشکال در به یادآوردن حرکات لازم و مناسب برای نوشتن یک حرف یا کلمه معین دارند(امیدوار،1384).

نتیجه گیری

بسیاری از کودکان مبتلا به دشواری بیان نوشتاری در بیان افکار خود با نظم صحیح دستوری و نحوی مسأله دارند. این دشواری با مشکل کودکی که نمیتواند با زبان نوشتاری خویشتن را بیان کند، تفاوت می کند. در بررسی وضعیت کودک ناتوان در یادگیری توجه به دست نوشته های آنها امری است کاملا ضروری. بسیاری از کودکانی که در زمینه ی نوشتن مشکل دارند، بعضا تا سنین جوانی و بزرگی به گونه ای این مشکل در آنها مشاهده می شود. از جمله عمل نارسایی در دستخط  دانش آموزان می تواند مربوط به ضعف آنان در هماهنگی های ظریف حرکتی باشد. به عبارت دیگر بعضی از آنها نمی توانند به نحو مطلوب اطلاعات دیداری دریافتی را به کنش های ظریف حرکتی انتقال دهند.

نام نامه

-         احدی، حسن و علیرضا کاکاوند(1382)؛  اختلالهای یادگیری( از نظریه تا عمل)؛  نشر ارسباران؛ تهران.

-         امیدوار، احمد(1384)؛ نارسایی ویژه در یادگیری؛ انتشارات سخن گستر؛ مشهد.

-         سادوک،  بنیامین؛ سادوک،  ویرجینیا (2003)، خلاصه روانپزشکی، علوم رفتاری روانپزشکی بالینی، ترجمه ی نصرت ا... پورافکاری،( 1386)، انتشارات شهرآب، تهران.

-         کریمی، یوسف(1387)؛ اختلالات یادگیری: مسائل نظری و عملی ؛ نشر ساوالان؛ تهران.

-      لرنر، ژانت(1384)؛ ناتوانایی های یادگیری: نظریه ها، تشخیص و راهبردهای تدریس؛ ترجمه ی عصمت دانش ؛ نشر دانشگاه شهید بهشتی. ؛ تهران.

-         والاس، جرالد و جیمزا. مک لافلین(1370)؛  ناتوانی های یادگیری،مفاهیم و ویژگیها؛  ترجمه ی محمد تقی منشی طوسی ؛ انتشارات آستان قدس رضوی؛ مشهد.

-         هالاهان، دانیل پی، لوید،جان و، کافمن، جیمز ام، ویس، مارگارت پی، مارتینز، الیزابت ای(1390)؛ ترجمه ی حمید علیزاده،  قربان همتی عملمدارلو، صدیقه رضایی دهنوی، ستاره شجاعی ؛ نشر ارسباران؛ تهران.